Najkrócej
Tak, ortopeda zajmuje się kręgosłupem, bo kręgosłup to część narządu ruchu: kości, stawy i więzadła. Z bólem zależnym od ruchu, zwyrodnieniem, wadą postawy albo urazem idzie się więc do ortopedy. Gdy do bólu dochodzi drętwienie, osłabienie nogi lub ręki albo ból promieniuje do kończyny, potrzebny bywa też neurolog. O operacji decyduje neurochirurg albo ortopeda zajmujący się chirurgią kręgosłupa. Na NFZ do każdego z tych specjalistów potrzebne jest skierowanie.
- Dlaczego: kręgosłup to kości, stawy i więzadła, czyli narząd ruchu.
- Jak: poproś lekarza POZ o skierowanie do specjalisty.
- Liczby: skierowanie na fizjoterapię zarejestruj w 30 dni.
- Uwaga: problemy z pęcherzem przy bólu pleców to 112 lub SOR.
Kto czym się zajmuje: ortopeda, neurolog i neurochirurg
Podział wyznacza źródło dolegliwości. Ortopeda patrzy na kości, stawy i więzadła kręgosłupa, neurolog na nerwy i rdzeń, a neurochirurg ocenia, czy potrzebny jest zabieg. Z bólem pleców trafia się też do reumatologa.
| Specjalista | Kiedy | Przykłady schorzeń | Co zwykle zleca |
|---|---|---|---|
| Ortopeda | ból zależny od ruchu, uraz, zmiana kształtu pleców | choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa, wady postawy (skolioza, nadmierna lordoza), urazy, przepukliny dysków | RTG lub rezonans magnetyczny, rehabilitację, leczenie zachowawcze albo operacyjne |
| Neurolog | drętwienie, mrowienie, osłabienie kończyny, ból promieniujący | ucisk na korzenie nerwowe, problemy z rdzeniem kręgowym | badania, konsultacje, rehabilitację leczniczą |
| Neurochirurg | w toku diagnostyki, gdy pojawia się pytanie o operację | schorzenia, przy których rozważa się operację; kwalifikuje do niej i wykonuje zabiegi małoinwazyjne | tomografię komputerową (TK), rezonans magnetyczny |
| Reumatolog | ból o charakterze zapalnym | choroby zapalne kręgosłupa i stawów | badania i konsultacje |
Specjalizacja ortopedy to ortopedia i traumatologia narządu ruchu, a jej lekarze leczą kręgosłup zachowawczo i operacyjnie. Na pierwszej wizycie ortopeda zbiera wywiad, ocenia ruchomość kręgosłupa i w razie potrzeby zleca RTG albo rezonans. Lekarz rodzinny po badaniu kieruje zwykle do ortopedy albo neurologa, a przy podejrzeniu choroby zapalnej do reumatologa.
Między ortopedą a neurologiem rozstrzygają więc objawy, nie sam odcinek pleców. Jeśli ból zostaje w plecach i zmienia się z ruchem, zaczynam od ortopedy; jeśli dochodzi drętwienie albo słabnie noga, pytam o neurologa.
Czy neurolog zajmuje się kręgosłupem?
Tak, gdy ból wynika z ucisku na nerwy albo na rdzeń kręgowy. Taki ucisk zdradza zwykle to, że dolegliwość wychodzi poza plecy: pojawia się drętwienie, mrowienie, osłabienie ręki lub nogi albo ból wędrujący wzdłuż kończyny. Przykładem jest rwa kulszowa. Krążek międzykręgowy w odcinku lędźwiowym uciska wtedy nerw, a ból schodzi przez biodro do nogi. Ocenę, skąd biorą się dolegliwości, zostaw lekarzowi, który zbada cię na wizycie.
Od czego zacząć na NFZ?
Na NFZ do ortopedy, neurologa i neurochirurga potrzebne jest skierowanie. Bez niego przyjmują ginekolog i położnik, onkolog, psychiatra, wenerolog i dentysta, ale specjalistów od kręgosłupa na tej liście nie ma.
- Umów wizytę u lekarza POZ. Skierowanie do specjalisty i na rehabilitację leczniczą wystawia lekarz POZ albo inny lekarz mający umowę z NFZ.
- Po wizycie na SOR poproś o skierowanie. Karta informacyjna z SOR, izby przyjęć ani wypis ze szpitala nie są skierowaniem; gdy wskazano dalsze leczenie, skierowanie powinien wystawić lekarz prowadzący w szpitalu.
- Z e-skierowaniem zapisz się do poradni specjalistycznej (AOS).
- Skierowanie na zabiegi fizjoterapeutyczne zarejestruj w zakładzie rehabilitacji w ciągu 30 dni.
Prywatnie do ortopedy z bólem kręgosłupa można iść bez skierowania. Wizyta na NFZ bez wymaganego skierowania nie jest jednak finansowana, a jej koszt może ponieść pacjent.
Kolejne skierowania wystawia sam specjalista: na badania i konsultacje, rehabilitację leczniczą, zabiegi fizjoterapeutyczne i leczenie szpitalne, więc po nie nie trzeba wracać do POZ. Dotyczy to też fizjoterapii, bo na NFZ wymaga ona skierowania od lekarza, a ortopeda może je wystawić po wizycie. Na tomografię komputerową i rezonans magnetyczny, czyli badania kosztochłonne, może skierować specjalista prowadzący leczenie.
Kiedy z bólem kręgosłupa jechać na SOR?
Od razu, gdy ból pleców łączy się z którymś z objawów alarmowych. Brytyjska służba zdrowia NHS wymienia je jako powód do natychmiastowej pomocy, a w Polsce oznacza to telefon pod 112 albo SOR:
- ból, mrowienie, osłabienie lub drętwienie obu nóg,
- utrata czucia wokół krocza lub odbytu,
- zaburzenia oddawania moczu lub stolca (trudność albo nietrzymanie),
- zmiany czucia i funkcji seksualnych,
- ból w klatce piersiowej,
- ból po poważnym wypadku, na przykład komunikacyjnym.
Z takimi objawami nie prowadź samochodu sam: wezwij pomoc albo poproś kogoś o transport. Przy nich nie liczę na to, że przejdzie po nocy.
Do lekarza tego samego dnia, ale nie na SOR, zgłoś się, gdy bólowi pleców towarzyszą gorączka, dreszcze lub złe samopoczucie albo gdy silny ból zaczął się nagle lub szybko narasta.
Ból pleców często ustępuje sam w ciągu kilku tygodni. Zaplanowana wizyta u lekarza ma sens, gdy:
- nie mija po kilku tygodniach domowego postępowania albo utrudnia codzienne czynności,
- pojawił się spadek masy ciała bez odchudzania, guz lub zmiana kształtu pleców,
- nie ustępuje w spoczynku lub nasila się w nocy,
- nasila się przy kichaniu i kaszlu,
- dotyczy odcinka między łopatkami.
Czy ortopeda zajmuje się kręgosłupem lędźwiowym i rwą kulszową?
Tak, ból w odcinku lędźwiowym bez objawów nerwowych to typowy powód wizyty u ortopedy, który leczy też urazy kręgosłupa i przepukliny dysków. Jedną z przyczyn takiego bólu bywa choroba krążka międzykręgowego. Osobny wpis wyjaśnia, czym jest dyskopatia i jak się rozwija.
Pacjenci z dyskopatią często krążą między ortopedą a neurologiem. Przy niej i przy rwie kulszowej działa to samo kryterium objawowe: gdy ból zostaje w lędźwiach, zacznij od ortopedy, a gdy noga drętwieje albo traci siłę, potrzebna jest też ocena neurologiczna. Pełne objawy rwy kulszowej i ich przyczyny znajdziesz w tekście o samej rwie.
Kto operuje kręgosłup: ortopeda czy neurochirurg?
To zależy od ośrodka. Kwalifikację do operacji kręgosłupa prowadzi neurochirurg albo ortopeda zajmujący się chirurgią kręgosłupa, zwykle po diagnostyce obrazowej i po leczeniu zachowawczym, które nie przyniosło poprawy.
Kierunek wyznacza specjalista prowadzący, nie pacjent, bo to on wystawia skierowanie na konsultację lub leczenie szpitalne. Gdy padnie słowo „operacja”, zapytaj prowadzącego, czy kieruje cię do ośrodka, który operuje kręgosłup na co dzień.
Czy ze skrzywieniem kręgosłupa iść do ortopedy?
Tak, wady postawy, w tym skolioza i nadmierna lordoza, należą do ortopedii, także wtedy, gdy nic nie boli. Kryterium bólu i drętwienia nie ma tu zastosowania, bo skrzywienie jest sprawą narządu ruchu. U dzieci zajmuje się nim ortopeda dziecięcy. Czym różnią się rodzaje skoliozy i jak się je leczy, wyjaśnia osobny wpis.
