Najkrócej
Z podejrzeniem złamania jedź na szpitalny oddział ratunkowy (SOR) albo do izby przyjęć w dowolnym szpitalu. Oba miejsca przyjmują bez skierowania. Jeśli uraz powstał w wypadku, kość przebija skórę albo kończyna jest zniekształcona, drętwieje lub sinieje, nie jedź sam, tylko dzwoń pod 112 lub 999. Do czasu badania unieruchom bolące miejsce i podeprzyj je, a jedzenie i picie odłóż, bo może być potrzebna operacja.
- Dlaczego: SOR przyjmuje bez skierowania i rejonizacji.
- Jak: unieruchom kończynę, zdejmij pierścionki, nie jedz.
- Liczby: lód do 20 minut co 2–3 godziny.
- Uwaga: karta z SOR nie jest skierowaniem.
Po czym poznać, że to może być złamanie?
Typowe objawy to ból, obrzęk, siniak i trudność w poruszaniu bolącym miejscem tuż po urazie. Poważniejsze sygnały to:
- zmiana koloru kończyny,
- wygięcie kończyny, które może oznaczać przemieszczenie, czyli przesunięcie odłamów kości,
- drętwienie lub mrowienie.
Tak samo wyglądają jednak zwichnięcie i ciężkie skręcenie, więc na oko ich nie odróżnisz. Rozstrzyga zwykle dopiero zdjęcie RTG.
Po urazie w sporcie nie oceniałbym kostki po tym, czy da się na niej stanąć: próba obciążenia niczego nie rozstrzyga. Gdy ból i obrzęk pojawiły się po podwinięciu stopy, w grę wchodzi też skręcenie stawu skokowego, którego stopnie opisuje osobny tekst.
Gdzie jechać z podejrzeniem złamania?
Na SOR albo do izby przyjęć. NFZ wymienia złamanie wprost wśród powodów zgłoszenia na szpitalny oddział ratunkowy, a w nawigatorze dla pacjentów przy urazie i złamaniu wskazuje SOR lub izbę przyjęć. Gdzie się udać z podejrzeniem złamania, nie zależy od adresu. W Polsce nie ma rejonizacji, a SOR przyjmuje bez skierowania i bez względu na miejsce zamieszkania.
| Miejsce | Kiedy przy urazie | Godziny | Skierowanie |
|---|---|---|---|
| SOR | świeży uraz z podejrzeniem złamania | całą dobę | nie |
| Izba przyjęć | jak SOR: uraz, wypadek, podejrzenie złamania | całą dobę | nie |
| Karetka (112 lub 999) | wypadek, kość w ranie, drętwienie lub zniekształcenie kończyny | całą dobę | nie |
| Nocna i świąteczna opieka zdrowotna (NiŚOZ) | łagodne dolegliwości, zmiana opatrunku | pn–pt 18.00–8.00, dni wolne całą dobę | nie |
| Lekarz POZ | uraz dawny i niegroźny, skierowanie na RTG | pn–pt 8.00–18.00 | nie |
| Poradnia urazowo-ortopedyczna | kontrola i dalsze leczenie po SOR | godziny pracy poradni | tak |
SOR i izba przyjęć opanowują stan nagły, ale nie zastępują wizyty u lekarza rodzinnego ani w poradni specjalistycznej.
Kiedy wezwać karetkę?
Dzwoń pod 112 lub 999, gdy uraz powstał w wypadku albo kończyna daje objawy alarmowe. NHS, brytyjska publiczna służba zdrowia, zaleca natychmiastową pomoc, gdy:
- kość wystaje przez skórę albo widać ją w ranie (to złamanie otwarte),
- rana silnie krwawi,
- kończyna drętwieje lub mrowi,
- kończyna zmieniła kolor, kształt albo ułożenie.
Karetkę wzywa się też przy utracie przytomności i masywnym krwotoku. Na oddział ratunkowy nie jedź samochodem jako kierowca: poproś kogoś o podwiezienie albo wezwij zespół ratownictwa medycznego.
Czy z urazem można iść do nocnej opieki albo do lekarza rodzinnego?
Nie, przy świeżym urazie z podejrzeniem złamania właściwe są SOR i izba przyjęć. Nocna i świąteczna opieka zdrowotna jest dla łagodnych dolegliwości, takich jak gorączka czy infekcja. Można tam dostać poradę lekarską, zmianę opatrunku, zwolnienie albo e-receptę, w dowolnym punkcie i bez rejestracji.
Do podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), czyli lekarza pierwszego kontaktu, warto iść z urazem sprzed kilku dni, który nie daje objawów alarmowych. Lekarz POZ może skierować na RTG i do specjalisty. W nocy albo z dala od domu najprościej zapytać o otwarty punkt na bezpłatnej, całodobowej infolinii NFZ 800 190 590.
Co zrobić przed dotarciem do lekarza?
Najważniejsze jest unieruchomienie kończyny, potem chłodzenie i zdjęcie biżuterii, zanim pojawi się obrzęk. NHS zaleca na czas przed wizytą:
- Unieruchom kończynę i nie używaj jej; rękę podeprzyj temblakiem z ręcznika.
- Przyłóż okład z lodu owinięty ściereczką, do 20 minut co 2–3 godziny.
- Zatamuj krwawienie, uciskając ranę czystym opatrunkiem.
- Zdejmij pierścionki i zegarek, zanim dłoń spuchnie.
- Nie jedz i nie pij, bo może być potrzebna operacja.
- Zabierz leki, które przyjmujesz na stałe.
- Weź lek przeciwbólowy tylko zgodnie z zaleceniem lekarza lub farmaceuty.
Nie próbowałbym nastawiać palca ani rozruszać kostki, żeby sprawdzić, czy są złamane. Unieruchomienie ma właśnie zatrzymać ruch w miejscu urazu.
Jak wygląda przyjęcie na SOR z urazem?
O kolejności przyjęć decyduje triaż, czyli ocena stanu zdrowia przez personel, a nie godzina przyjścia. Każdy pacjent trafia do jednej z 5 kategorii pilności oznaczonych kolorami (podział NFZ).
| Kolor | Pilność | Maksymalny czas do badania przez lekarza |
|---|---|---|
| Czerwony | 1 (najwyższa) | natychmiast |
| Pomarańczowy | 2 | do 10 min |
| Żółty | 3 | do 60 min |
| Zielony | 4 | do 120 min |
| Niebieski | 5 (najniższa) | do 240 min lub dłużej |
Drobne urazy trafiają do koloru zielonego albo niebieskiego. Osoba ze spuchniętym, ale niezniekształconym nadgarstkiem czeka więc dłużej niż pacjenci w cięższym stanie. To nie odmowa pomocy, tylko kolejność według pilności.
Na SOR kończynę zwykle unieruchamia się szyną, pacjent dostaje leki przeciwbólowe i ma robione zdjęcie RTG. Gips bywa zakładany dopiero po kilku dniach, gdy zejdzie obrzęk. Lekarz decyduje o leczeniu po obejrzeniu zdjęcia, a pacjent wraca do domu albo zostaje przyjęty na oddział. Na SOR nie dostaniesz recepty na leki przyjmowane przewlekle ani zaświadczeń niezwiązanych ze stanem nagłym.
Co dalej po wypisie z SOR?
Karta informacyjna z SOR nie jest skierowaniem do specjalisty, a do ortopedy na NFZ skierowanie jest potrzebne. Bez skierowania na NFZ przyjmują tylko ginekolog i położnik, onkolog, psychiatra, wenerolog i dentysta; ortopedy na tej liście nie ma. Gdy karta zaleca kontynuację leczenia, skierowanie powinien wystawić lekarz prowadzący w szpitalu.
- Zabierz kartę informacyjną i opis zdjęcia RTG.
- Przed wyjściem ze szpitala poproś o skierowanie do poradni urazowo-ortopedycznej, jeśli karta zaleca kontrolę.
- Umów termin kontroli w poradni.
Na kontroli lekarz ocenia gojenie i decyduje o zdjęciu gipsu. Rejestrację i kolejki do ortopedy na NFZ oraz to, jak długo trwa zrost kości, opisujemy w osobnych tekstach.
Złamanie palca: kiedy jechać na SOR, a kiedy wystarczy porada?
Palec ręki wymaga oddziału ratunkowego (kryteria NHS), gdy jest wykrzywiony, siny, zdrętwiały albo w ranie widać kość. W Polsce to sprawa dla SOR lub izby przyjęć. Bolesny, spuchnięty i sztywny palec ręki bez tych objawów wymaga porady lekarskiej tego samego dnia.
Przy złamaniu palca ręki przed wizytą nie ruszaj nim, trzymaj dłoń uniesioną, a palec możesz przykleić plastrem do sąsiedniego. Taki palec zrasta się zwykle w 6–8 tygodni, a pełna siła dłoni wraca po 3–4 miesiącach.
Przy podejrzeniu złamania palca stopy szpital zwykle nie jest potrzebny. Na oddział ratunkowy jedź, gdy złamany może być duży palec, gdy palec jest wykrzywiony, kość wystaje przez skórę, stopa mrowi lub drętwieje, a także przy każdym takim urazie u dziecka. Osoby z cukrzycą powinny pokazać uraz palca stopy lekarzowi. Złamany palec stopy zrasta się zwykle w 4–6 tygodni.
